III

Εξετάζοντας αυτά τα μοναδιαία σώματα των οποίων οι εσωτερικές σχέσεις ρυθμίζονται από τη γενικά αποκαλούμενη “δημοκρατική αρχή”, για λόγους απλότητας θα τα διαχωρίσουμε μεταξύ οργανωμένων συλλογικοτήτων των οποίων οι ιεραρχίες επιβάλλονται από έξω και αυτών που οι ίδιες επιλέγουν την ιεραρχία μέσα τους. Σύμφωνα με τη θρησκευτική σύλληψη και την καθαρή θεωρία της εξουσίας, σε κάθε εποχή η ανθρώπινη κοινωνία είναι μια συλλογική μονάδα η οποία λαμβάνει την ιεραρχία από υπερφυσικές δυνάμεις. Δεν θα επαναλάβουμε την κριτική αυτών των μεταφυσικών υπεραπλουστεύσεων που διαψεύδονται απ' όλη μας την εμπειρία. Είναι η αναγκαιότητα του διαχωρισμού των λειτουργιών που γεννά φυσικά τις ιεραρχίες· και αυτό είναι ότι συνέβη στην περίπτωση της οικογένειας. Καθώς αναπτύσσεται σε σόι ή ορδή, πρέπει να οργανωθεί έτσι ώστε να παλέψει ενάντια σε αντίπαλα σόγια. Η ηγεσία πρέπει να εμπιστευτεί στους πιο ικανούς να χρησιμοποιήσουν τις κοινές δυνάμεις, και οι στρατιωτικές ιεραρχίες αναδύονται ανταποκρινόμενες σε αυτή την ανάγκη. Αυτό το κριτήριο της επιλογής του κοινού συμφέροντος εμφανίστηκε χιλιάδες χρόνια πριν τον σύγχρονη εκλογική δημοκρατία· στην αρχή βασιλιάδες, αρχηγοί του στρατού και ιερείς εκλέγονταν. Με την πάροδο του χρόνου, άλλα κριτήρια για την μορφοποίηση ιεραρχιών επικράτησαν, γεννώντας τα κληρονομικά μεταβιβαζόμενα προνόμια των καστών, ή ακόμη και τις κλειστές σχολές θρησκευτικής μύησης των αιρέσεων. Ωστόσο, στην συνηθισμένη πρακτική, η άνοδος σε ένα δοσμένο βαθμό και η κληρονόμησή του ήταν παρακινούμενη από την κατοχή ειδικών ταλέντων. Δεν σκοπεύουμε να ακολουθήσουμε εδώ ολόκληρη την διαδικασία του σχηματισμού των καστών και στη συνέχεια των τάξεων στην κοινωνία. Θα πούμε μόνο ότι η εμφάνισή τους δεν ανταποκρίνεται πλέον στη λογική αναγκαιότητα του καταμερισμού των λειτουργιών και μόνο, αλλά επίσης και στο γεγονός ότι ορισμένες τάξεις κατέλαβαν μια προνομιούχα θέση στον οικονομικό μηχανισμό και μονοπώλησαν την εξουσία και την κοινωνική επιρροή. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, κάθε κυρίαρχη κάστα, και όμοια, οι οικονομικά προνομιούχες τάξεις, προμήθευσε τον εαυτό της με τη δική της οργάνωση, τη δική της ιεραρχία. Για να περιοριστούμε σε ένα μόνο παράδειγμα – η αριστοκρατία της γης στον Μεσαίωνα, ενώνοντας τον εαυτό της για την υπεράσπιση των κοινών της προνομίων ενάντια στις επιθέσεις των άλλων τάξεων, κατασκεύασε μια οργανωτική μορφή μεσουρανούσης της μοναρχίας, η οποία συγκέντρωσε τις δημόσιες-κοινές δυνάμεις στα δικά της χέρια μέχρι ολοκληρωτικού αποκλεισμού όλων των άλλων στρωμάτων του πληθυσμού. Το κράτος της φεουδαρχικής εποχής ήταν η οργάνωση της φεουδαρχικής αριστοκρατίας και του κλήρου. Το θεμελιώδες στοιχείο καταναγκασμού της στρατιωτικής μοναρχίας ήταν ο στρατός. Εδώ έχουμε έναν τύπο οργανωμένης συλλογικότητας της οποίας η ιεραρχία επιβλήθηκε από έξω καθώς ήταν ο βασιλιάς που έδινε τους βαθμούς και στον στρατό η παθητική υπακοή ήταν ο κανόνας. Κάθε μορφή κράτους συγκεντρώνει κάτω από μια εξουσία την οργάνωση και τη διοίκηση μιας σειράς εκτελεστικών ιεραρχιών: τον στρατό, την αστυνομία, τους δικαστικούς, τη γραφειοκρατία. Έτσι το κράτος κάνει υλική χρήση της δραστηριότητας των ατόμων από όλες τις τάξεις, αλλά είναι οργανωμένο στη βάση μιας μόνο ή λίγων προνομιούχων τάξεων που κατέχουν τη δύναμη να θεσπίζουν τις διάφορες ιεραρχίες τους. Οι άλλοι διεκδικούν, και γενικά όλες οι ομάδες ατόμων για τις οποίες είναι ξεκάθαρο ότι το κράτος, ανεξάρτητα από τις διακηρύξεις του, με κανένα τρόπο δεν εγγυάται τα συμφέροντα όλων, προσπαθούν να δώσουν στους εαυτούς τους τις δικές τους οργανώσεις ώστε να κάνουν τα δικά τους συμφέροντα κυρίαρχα. Η βάση συγκρότησής τους είναι ότι τα μέλη τους κατέχουν όμοιες θέσεις στην παραγωγή και την οικονομική ζωή.

Όσο για τις οργανώσεις οι οποίες σχηματίζουν οι ίδιες τις ιεραρχίες τους, αν ρωτήσουμε ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να εξασφαλίσουμε την υπεράσπιση των συλλογικών συμφερόντων και να αποφύγουμε τον σχηματισμό προνομιούχου στρώματος, κάποιοι θα προτείνουν τη δημοκρατική μέθοδο της οποίας η αρχή βρίσκεται στη χρήση της γνώμης της πλειοψηφίας για την επιλογή αυτών που θα γεμίσουν τα διάφορα γραφεία.

Η κριτική μας σε τέτοιες μεθόδους πρέπει να είναι πολύ πιο αυστηρή όταν εφαρμόζονται στο σύνολο της κοινωνίας όπως αυτή υπάρχει σήμερα ή σε δοσμένα έθνη, απ' ότι όταν εισάγονται σε πολύ πιο περιορισμένες οργανώσεις, όπως είναι τα συνδικάτα και τα κόμματα.

Στην πρώτη περίπτωση πρέπει να απορριφθεί χωρίς δισταγμό και χωρίς εκπτώσεις, καθώς δεν λαμβάνει υπόψιν την κατάσταση του κάθε ατόμου στην οικονομία και καθώς προϋποθέτει την φυσική τελειότητα του συστήματος χωρίς να λαμβάνει υπόψιν την ιστορική ανάπτυξη της συλλογικότητας στην οποία εφαρμόζεται.

Ο χωρισμός της κοινωνίας σε τάξεις που διακρίνονται από τα οικονομικά προνόμια αφαιρεί ξεκάθαρα κάθε αξία από την δυνατότητα της πλειοψηφίας να αποφασίζει. Η κριτική μας ανασκευάζει την δόλια θεωρία ότι η δημοκρατική και η κοινοβουλευτική κρατική μηχανή που προέκυψε από τα μοντέρνα φιλελεύθερα συντάγματα είναι μια οργάνωση όλων των πολιτών προς συμφέρον όλων των πολιτών. Από τη στιγμή που υπάρχουν διαφορετικά συμφέροντα και ταξικές συγκρούσεις, δεν μπορεί να υπάρξει καμιά ενότητα οργάνωσης και παρά την προς τα έξω επίφαση λαϊκής κυριαρχίας, το κράτος παραμένει το όργανο της κυρίαρχης οικονομικά τάξης και εργαλείο υπεράσπισης των συμφερόντων της. Παρά την εφαρμογή του δημοκρατικού συστήματος στην πολιτική αντιπροσώπευση, η αστική κοινωνία εμφανίζεται σαν ένα σύμπλεγμα δικτύων μοναδιαίων σωμάτων. Πολλές από αυτές, οι οποίες πηγάζουν από τα προνομιούχα στρώματα και τείνουν να υπηρετούν την υπάρχουσα κοινωνική μηχανή, μαζεύονται γύρω από τον παντοδύναμο κεντρικό οργανισμό του πολιτικού κράτους. Άλλες μπορεί να είναι ουδέτερες ή ίσως να έχουν μια διαφορετική στάση απέναντι στο κράτος. Άλλες, τέλος, γεννιούνται μέσα στα καταπιεζόμενα και εκμεταλλευόμενα οικονομικά στρώματα και είναι κατευθυνόμενα ενάντια στο ταξικό κράτος. Ο κομμουνισμός καταδεικνύει ότι η επίσημη νομική και πολιτική εφαρμογή της δημοκρατικής αρχής και της αρχής της πλειοψηφίας σε όλους τους πολίτες ενώ η κοινωνία είναι χωρισμένη σε αντιτιθέμενες οικονομικά τάξεις, δεν είναι ικανή να κάνει το κράτος μια οργανωτική μονάδα ολόκληρης της κοινωνίας ή ολόκληρου του έθνους. Επίσημα αυτό είναι που ισχυρίζεται ότι είναι η πολιτική δημοκρατία, ενώ στην πραγματικότητα είναι η μορφή που ταιριάζει στην εξουσία της αστικής τάξης, στη δικτατορία αυτής συγκεκριμένα της τάξης, με σκοπό την υπεράσπιση των συμφερόντων της.

Επομένως δεν είναι απαραίτητο να αφιερώσουμε πολύ χρόνο για να ανασκευάσουμε το σφάλμα της απόδοσης του ίδιου βαθμού ανεξαρτησίας και ωριμότητας στην ψήφο του κάθε εκλέκτορα, είτε αυτός είναι ένας εργάτης εξουθενωμένος από υπερβολική φυσική εργασία είτε ένας ακόλαστος πλούσιος, ένας πανούργος ηγέτης της βιομηχανίας ή ένας αξιοθρήνητος προλετάριος αδαής για τις αιτίες της μιζέριας του και των τρόπων για να τη γιατρέψει. Από καιρό σε καιρό, μετά από μεγάλα διαλείμματα, η γνώμη όλων ζητείται, και υποστηρίζεται ότι η εκπλήρωση αυτού του “ανώτατου” καθήκοντος είναι αρκετό για να εγγυηθεί την ηρεμία και την υπακοή οποιουδήποτε νιώθει βασανισμένος και κακομεταχειρισμένος από την κρατική πολιτική και τη διοίκηση.